Chuyện tình bi ai của Lê Hữu Trác.
08:09 06/02/2020
Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác là một Bậc Đại danh y, nhà văn, nhà thơ, nhà tư tưởng lớn của dân tộc. Năm 2020, kỷ niệm 229 năm ngày mất và 300 năm ngày sinh của Người. Thông qua tác phẩm Thượng kinh ký sự đã làm cho chúng ta hiểu thêm về cuộc sống của một bậc “tài cao, đức dày” trong một xã hội phong kiến lúc bấy giờ. Đặc biệt là qua chương “Tái ngộ cố nhân” ta mới thấu hiểu được một câu chuyện tình bi ai của Người.

Ảnh minh họa

Năm 1782, Hải Thượng Lãn Ông được quan Chính Đường (Huy Quận Công Hoàng Đình Bảo) tiến cử lên kinh đô chữa bệnh cho Thế Tử Trịnh Cán (con chúa Trịnh Sâm và Tuyên Phi Đặng Thị Huệ) lúc này ông đã 62 tuổi. Trong chuyến về kinh thành lần này, sau hơn 40 năm xa cách Lãn Ông đã tranh thủ về thăm cố hương Hưng Yên nơi mảnh đất "chôn nhau cắt rốn" của mình trong một nỗi niềm thật sự bồi hồi. Đặc biệt hơn, về lại lần này ông đã xúc động khi biết rằng, người tình năm xưa mà mình đã từ hôn vẫn còn đây, vẫn nồng nàn chung thủy bằng cách xuống tóc đi tu, nguyện một đời nhớ thương người chồng chưa cưới đã lãng quên mình.

Thuở ở quê nhà Hưng Yên, Lê Hữu Trác đã được bố mẹ hỏi cho một cô gái con nhà quan làm vợ. Các thủ tục dạm hỏi đã hoàn tất, chỉ chờ ngày cưới. Nhưng do gặp trắc trở, ông từ hôn rồi vào quê mẹ ở Hương Sơn (Hà Tĩnh) sinh sống

Đến  Kinh thành lần này. Một ngày, có hai lão ni cô đến chỗ Hải Thượng Lãn Ông trú ngụ, nói rằng: “Chùa Huê Cầu đúc chuông lớn, công quả chưa thành, chúng tôi đến đây khuyến hoá.”

Thế rồi một lão ni tự giới thiệu mình là trụ trì chùa núi An Tử, còn lão ni kia thì giới thiệu: “Tôi là con gái của quan tả thừa ty tỉnh Sơn Nam, quê ở Huê Cầu”.

“Tôi nghe nói giật mình như tỉnh giấc mơ” , Lãn Ông viết. Sau đó ông tìm cách “hỏi nhỏ một tiểu cô trong bọn tòng hành mới biết đây là người cũ của mình”.

Rõ ràng một lão ni tìm đến tìm một quan nhân (lúc này Lãn Ông đang làm quan thầy thuốc ở trong triều) để khuyến hoá mà lại xưng cái gốc tích của mình ra như thế, phải có lý do gì chứ.  Đáp lại lời ni cô tôi nói: “Tôi là người xã Liêu Xá, lánh nạn di cư đến Hoan Châu, ở Hương Sơn là quê mẹ, chẳng dè phải triệu về kinh. Nhà trọ tiêu điều, tuy có hằng tâm nhưng biết làm sao được”.

Lãn Ông viết tiếp: “Lúc đó chỉ thấy ni cô chùa Huê Cầu mặt đỏ bừng, vẻ thẹn thùng, bảo sư bà trụ trì rằng: Thôi, chúng ta đi đi thôi” .

Một lão ni nghiêm trang cẩn mật, tuổi tác già nua mà “mặt đỏ bừng, vẻ thẹn thùng” rồi phải hối thúc sư bà “đi đi thôi” trong một tâm trạng như là dỗi hờn thì thật là đáng kinh ngạc.

Lãn Ông rất lúng túng, tìm cách “lưu họ lại không được, mới mang ra một ít hương tiền để cúng” rồi hỏi: “Hai lão ni trọ tại nơi nào?” Họ đáp: “Chưa có nơi nào” , rồi vội vàng từ biệt ra đi. Lãn Ông đâu dễ chịu ngồi yên, ông “vội gọi một tên người nhà linh lợi bảo đi theo sau họ, mà không cho họ biết…”

Thế rồi Lãn Ông nhớ lại mối tình xưa. Lỗi tại ông. Ông đã nộp đủ lễ vấn danh, lễ nạp thái, vậy mà rồi vì một lý do riêng, ông hồi cư về Hương Sơn quê mẹ và xa luôn người vợ sắp cưới của mình để bà phải mỏi mòn trông đợi đến hôm nay mới bất ngờ gặp lại.

Rồi người thiếu phụ đó ra sao? Lãn Ông có dò hỏi thì biết bà “thề chung thân ở vậy” . Nhiều người đi hỏi cưới, bà cương quyết từ chối. Sau cùng, bà vào chùa tu.

Lãn Ông viết: “Tôi nghe biết vậy thì tâm thần kinh loạn, than rằng: Vì ta bất cẩn trong việc này. Có thuỷ mà không có chung, khiến cho người mang hận, mà ta mang tiếng là người bạc bẽo. Ta bối rối không biết cách nào để gỡ cái mối ra, mới vội vàng đến Huê Cầu mà tìm hiểu sự việc” . Quả thật, bà đã từ hôn nhiều người chỉ vì lòng bà chỉ có Lãn Ông thôi. Bà thà đi tu chớ không lấy ai khác nữa! Bà nói: “Đã có người hỏi mình làm vợ thì mình (coi như) đã có chồng rồi, chẳng qua vô phận mà chồng bỏ…” Trách chi Lãn Ông không tan nát cõi lòng, “tâm thần kinh loạn”.

Để chuộc lỗi mình, và cũng là kính ngưỡng sự tu hành của người xuất gia, ông chỉ xin bà cho ông được coi bà như “cô em gái nhỏ”, bảo dưỡng bà suốt đời từ đây. Vì bà đã đi tu nên ông đề nghị cất cho bà cái chùa nhỏ, trong một cảnh vườn vắng vẻ yên tĩnh: “Mùa đông cũng như mùa hè, lạnh ấm đều sẽ do ta lo liệu, một là để báo ân, hai là để chuộc lỗi…”

Bà cố cầm giọt lệ: “Quan nhân có hậu tình, còn tôi chẳng gặp chồng, cái thân cô khổ cũng là do số mệnh vậy, đâu có dám trách ai… Nay tôi được biết tấm lòng tốt này cũng an ủi cảnh linh lạc vậy” . Và bà đã từ chối.

Tuổi hạc ngày càng cao, bà chỉ xin ông mua gỗ ở Hoan Châu đóng cho bà một cỗ quan tài. Vâng, phải đúng gỗ ở Hoan Châu bà mới chịu, vì đây là vùng Hương Sơn quê mẹ Lãn Ông. Có lẽ bà nghĩ lúc sống đã không được nên duyên vợ chồng thì lúc chết ít ra cũng được âu yếm nằm trong một cổ quan tài do ông đóng từ một thứ gỗ của quê hương ông. Vị sư nữ muốn yên giấc nghìn thu trong quà tặng tình yêu của Bậc danh y, dù ấy là tình yêu chỉ một bề thánh thiện.

Chuyện tình buồn của Hải Thượng Lãn Ông, một câu chuyện thuỷ chung, nhân hậu của ông tổ  ngành Y đã làm cho ta càng thấy nao lòng./.

Lê Nhật Tân

Ý kiến bạn đọc